Trong nhận thức phổ biến, IFRS thường được xem như một hệ thống chuẩn mực kế toán mang tính tuân thủ. Tuy nhiên, xét về bản chất, IFRS được xây dựng dựa trên hai nguyên tắc cốt lõi là faithful representation (phản ánh trung thực) và substance over form (bản chất quan trọng hơn hình thức). Chính vì vậy, đối với các doanh nghiệp sản xuất, IFRS không chỉ dừng lại ở vai trò báo cáo, mà còn là một công cụ quản trị tài chính có giá trị thực tiễn cao.

Một nghịch lý thường gặp trong các doanh nghiệp sản xuất hiện nay là việc doanh nghiệp vẫn ghi nhận tăng trưởng về doanh thu và mở rộng quy mô sản xuất, nhưng đồng thời lại phải đối mặt với tình trạng biên lợi nhuận suy giảm, dòng tiền yếu và đặc biệt là không thể xác định chính xác khả năng sinh lời (profitability) theo từng sản phẩm hoặc từng dòng sản xuất. Vấn đề cốt lõi của hiện tượng này nằm ở việc hệ thống thông tin kế toán chưa phản ánh đúng bản chất kinh tế của hoạt động kinh doanh.

IFRS giải quyết bài toán này như thế nào?

1. Đo lường chính xác giá thành theo IAS 2 – Inventories

Theo IAS 2, chi phí sản xuất phải được phân bổ một cách có hệ thống và hợp lý, đồng thời các chi phí bất thường không được ghi nhận vào giá trị hàng tồn kho. Điều này giúp loại bỏ tình trạng “đội giá” chi phí sản xuất do các yếu tố không lặp lại hoặc không liên quan trực tiếp đến quá trình sản xuất.

Từ góc độ quản trị, giá thành sản phẩm không còn đơn thuần là một con số kế toán, mà trở thành cơ sở để phân tích biên lợi nhuận thực tế, từ đó hỗ trợ doanh nghiệp trong việc định giá, tối ưu chi phí và ra quyết định sản xuất hiệu quả hơn.

2. Đánh giá lại tài sản theo IAS 16 và IAS 36

IAS 16 quy định việc ghi nhận và khấu hao tài sản cố định theo mô hình phù hợp với thực tế sử dụng, trong khi IAS 36 yêu cầu doanh nghiệp phải thực hiện kiểm tra suy giảm giá trị tài sản (impairment) một cách định kỳ.

Việc áp dụng đồng thời hai chuẩn mực này giúp doanh nghiệp nhận diện sớm các tài sản hoạt động kém hiệu quả, tránh tình trạng “overstatement” (thổi phồng giá trị tài sản) trên báo cáo tài chính, từ đó nâng cao độ tin cậy của thông tin và hỗ trợ các quyết định liên quan đến đầu tư, thay thế hoặc thanh lý tài sản.

3. Kiểm soát hàng tồn kho theo nguyên tắc NRV

IFRS yêu cầu hàng tồn kho phải được ghi nhận theo nguyên tắc “Lower of Cost and Net Realizable Value (NRV)”, tức là giá trị thấp hơn giữa giá gốc và giá trị thuần có thể thực hiện được.

Nguyên tắc này giúp loại bỏ các khoản “lợi nhuận chưa thực hiện” và đảm bảo rằng giá trị hàng tồn kho phản ánh đúng khả năng chuyển đổi thành tiền, từ đó cung cấp cái nhìn chính xác hơn về chất lượng tài sản và hiệu quả vận hành.

4. Ghi nhận doanh thu theo IFRS 15

IFRS 15 quy định doanh thu được ghi nhận dựa trên nguyên tắc transfer of control (chuyển giao quyền kiểm soát), thay vì dựa trên thời điểm xuất hóa đơn hoặc nhận tiền.

Cách tiếp cận này giúp đồng bộ hóa doanh thu với thực tế vận hành, hạn chế tình trạng “mismatch” giữa doanh thu và chi phí, qua đó phản ánh chính xác hơn hiệu quả kinh doanh trong từng kỳ.

Giá trị cốt lõi mà IFRS mang lại

IFRS không trực tiếp làm thay đổi hoạt động sản xuất, nhưng tác động mạnh mẽ đến chất lượng thông tin mà doanh nghiệp sử dụng để ra quyết định. Theo nguyên lý trong tài chính doanh nghiệp, “Thông tin tốt hơn sẽ dẫn đến quyết định tốt hơn, từ đó nâng cao hiệu quả kinh doanh”.

Việc cải thiện chất lượng thông tin tài chính giúp doanh nghiệp không chỉ nhìn nhận đúng thực trạng hoạt động, mà còn chủ động hơn trong việc lập kế hoạch, kiểm soát rủi ro và tối ưu hóa hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Lợi thế cạnh tranh từ việc áp dụng IFRS

Doanh nghiệp áp dụng IFRS có khả năng ra quyết định dựa trên economic reality (bản chất kinh tế), thay vì bị chi phối bởi các accounting artifacts (những sai lệch do chính sách kế toán hoặc thời điểm ghi nhận).

Nhờ đó, doanh nghiệp có thể:

• Tối ưu hóa phân bổ nguồn lực (capital allocation)
• Nâng cao chất lượng lợi nhuận (earnings quality)
• Gia tăng khả năng tiếp cận các nguồn vốn quốc tế

Đây chính là những yếu tố cốt lõi tạo nên năng lực cạnh tranh bền vững trong bối cảnh hội nhập.

Giải pháp dành cho doanh nghiệp sản xuất

Đối với các doanh nghiệp đang gặp khó khăn trong việc kiểm soát lợi nhuận thực, vấn đề không nằm ở việc thiếu báo cáo, mà là thiếu những thông tin phản ánh đúng bản chất để phục vụ ra quyết định.

Chương trình đào tạo IFRS dành riêng cho doanh nghiệp được thiết kế nhằm:

• Xác định chính xác profitability theo từng sản phẩm hoặc từng dây chuyền sản xuất
• Minh bạch hóa dòng tiền và loại bỏ các yếu tố “lợi nhuận ảo”
• Nâng cấp hệ thống tài chính theo chuẩn mực quốc tế

Liên hệ FTMS tại đây để được tư vấn lộ trình đào tạo IFRS phù hợp với mô hình vận hành của doanh nghiệp, thiết kế nội dung sát với bài toán thực tế và đồng hành cùng đội ngũ tài chính trong quá trình triển khai.